Hazırlayan: Deniz Özsoy

Bazı insanların en zor zamanlarda bile mutlu olabilme kapasiteleri göze çarpıcıdır. Mutlu olma kapasitesi olanlar derken; mutlu olma yeteneği olan, en talihsiz olayların bile olumlu yönünü görebilen, anı yaşayan ve küçük şeylerde büyük mutluluklar bulan insanlardan bahsediyoruz. Bu tanımı okurken hepinizin aklına tanıdığınız birileri gelmiştir. Aynı şekilde, en iyi şartlarda bile hep mutsuz olan, üzerinde hep bir yağmur bulutu dolaşan, sürekli söylenen, olumsuzu adeta cımbızla çekip onun üzerinde duran ve genellikle hayattan çok az keyif alan kişiler de kulağa tanıdık geliyor olsa gerek. Peki nedir bu kişileri siyah ile beyaz kadar zıt kılan? 
Pek çok farklı kültürden insanın ortak noktası, hayatlarındaki en önemli hedeflerden birinin, mutluluğu bulmak olmasıdır. Ancak bu ortak arayış, bireysel yollardan yapılmaktadır çünkü mutluluk kaynakları, tanımı ve kalıcılığı kişiden kişiye farklılık gösterir. Bu bireysel farklılıkların sebep ve kaynakları, pozitif psikoloji başta olmak üzere bir çok alanda araştırmacıların odak noktası olmuştur. 
Brickman ve meslektaşlarının yaptığı bir araştırmada, piyangoyu kazanmak ve yürüme becerisini kaybetmek gibi sıra dışı ve beklenmedik olayların, insanların mutluluğu üzerinde az bir etkisi olduğu; gelecekteki mutluluklarını öngörmekte ise hiçbir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Bu sonuç, insanların mutluluk seviyelerinin belirlenmesinde, hayat şartlarının ve yaşanan olayların uzun vadede küçük bir rol oynadığını göstermektedir. 
İnsanların içinde bulundukları durumları ve yaşadıkları deneyimleri algılama süreçleri sosyal dünyalarına göre farklılık gösterir; bu farklılık da mutluluk seviyesinin bireyden bireye değişmesine neden olur. İnsanlar tecrübelerini farklı kişisel psikolojik süreçlere göre inceler, yorumlar, değerlendirir, dile getirir ve hatırlar. Psikolojik süreçler, kişinin dünyayı anlamlandırmasında rol oynayan zihinsel ve duygusal mekanizmalardır. Bu süreçler kişinin algısı ile motivasyonuna bağlı olup; kişinin sosyal çevrede kendini diğerleri ile nasıl karşılaştırdığına, bilişsel uyumsuzluğu azaltabilme kapasitesine, içe bakışına ve öz değerlendirmesine bağlı olarak değişir. Bundan dolayı bazı insanların diğerlerinden daha mutlu olmasının nedenini anlamak için, yaşanan olaylardan önce bu kişilerin o olayları algılayışındaki psikolojik süreç ve bu süreci etkileyen faktörler anlaşılmalıdır. Çünkü bu süreç, kişilerin hem devamlı mutluluğunu hem de geçici ruh halini belirler.
Bu psikolojik süreçler, çevresel olayların birey üzerindeki etkisini hafifletirken; farklı kişilerin aynı durum ve olayları farklı şekilde algılamalarına ve yorumlamalarına da neden olmaktadır. İnsanlar eylemleriyle çevrelerinde belli tepkilere yol açarlar (Örnek, aile üyelerinden akademik başarı sonrasında takdir görmek veya işteki başarısızlıktan dolayı işten kovulmak gibi). Aynı zamanda, bu eylemleri ile sosyal yaşamlarını biçimlendirirler (Örnek, durgun bir ilişkiyi canlandırmak için mizaha başvurmak veya sıkıcı ama yüksek maaşlı bir işe girmek gibi). Birey, sosyal yaşamını şekillendirirken, çevresindekilerin yaptıklarından, geçmiş deneyimlerinden, arzu ve ideallerinden etkilenir. Bundan dolayı diyebiliriz ki, bir kişinin mutluluğunun belirlenmesinde ve diğerlerine kıyasla daha mutlu/mutsuz olmasında o kişinin geçmişi, istekleri, idealleri ve çevresindeki kişiler büyük bir rol oynamaktadır.
Aynı zamanda, kişilerin belirlediği hedeflerin içerik ve yapıları ile bu hedeflerin ne kadarına ulaştıkları da mutluluk seviyelerini belirgin bir şekilde etkiler. Araştırmalara göre mutluluk ve yaşam memnuniyeti; kişinin hedeflerinin belirli, ölçülebilir, uzlaşılmış, gerçekçi ve zaman bazlı olmasıyla artmaktadır. Aynı zamanda başarısızlıktan kaçmak yerine başarının peşinde koşan; hedeflerine bağlı kalan; hedeflerine ulaşma sürecinde ilerlediğine inanan birey de daha mutlu olmaktadır.
İnsanların sıradan ve sıra dışı olaylara verdikleri tepkiler de mutluluk düzeyinde belirleyici rol oynamaktadır. Araştırmalar sonucunda, diğerlerine göre daha mutlu ve hayatından memnun olan insanların, zafer ve yenilgiler karşısında olumlu stratejiler uyguladıkları gözlemlenmiştir. Bu stratejiler, hayat şartlarını olumlu bir şekilde algılamak ve çerçevelendirmek; bu şartların gelecekte de olumlu olacağını ummak; elde ettiği sonuçlar üzerinde kontrolü olduğuna inanmak; yetenek ve becerilerine güvenmektir. Bu stratejilerin aksine, olayların sadece olumsuz taraflarını hafızaya kodlama eğiliminde olmanın ve problemlerin üzerinde aşırı derecede durup bu problemleri çevreye aynı derecede yansıtmanın da mutluluğu olumsuz etkilediği görülmüştür.
Aynı zamanda yapılan araştırmalarda, travma yaşamış veya stres altında olan insanların mutluluk seviyelerinin birbirlerinden farklı olduğu görülmüştür. Sonuçlar göstermiştir ki; stres ve travma ile başa çıkmaya yarayan psikolojik süreçleri kullanan kişilerin sıkıntıları azalırken, mutluluk seviyeleri artmaktadır. Bu psikolojik süreçler; kendine, geleceğine ve olaylar ile durumlar üzerindeki kontrolüne inanmak; olumsuz olaylardan olumlu sonuçlar çıkartmak; zorluklarla başa çıkarken mizaha başvurmak; sürekli kendini tekrarlayan derin düşüncelere dalmamak; kendini, sosyal çevresindekiler ile karşılaştırdığında gördüğü farklılıklardan olumsuz etkilenmemekten oluşmaktadır. 
Bazı insanların diğerlerine göre daha mutlu olmasında, genetik yatkınlık ve kişilik özelliklerinin elbette ki etkisi vardır. Aynı zamanda, yazımızın başında da bahsettiğimiz gibi, neredeyse hepimizin hayattaki en önemli hedeflerinden biri sürekli mutluluğu sağlamaktır. Bu, var olan mutluluk potansiyelimizi kullanmak demektir. Bunun yolu ise, algılarımız ve motivasyon ile yüksek mutluluk seviyesinin sürekliliğini sağlamak ve bizi olumlu etkileyen sosyal ilişkiler kurmaktır. 
KAYNAKÇA
Brickman, P., Coates, D., & Janoff-Bulman, R. (1978). Lottery winners and accident victims: Is happiness relative? Journal of Personality and Social Psychology, 36, 917-927.  
Lyubomirsky, S. (2011). Why some people are happier than others? American Psychologist, 56(3), 239-249. 
"Psychological phenomena and processes." Definitions.net. STANDS4 LLC, 2012. Web. 12 Jul 2012. <http://www.definitions.net/definition/psychological phenomena and processes>.


Nadis Danışmanlık ©2011